Verscheurd na de oorlog


Thjeu Jonckers was een topverteller. Hij is 106 geworden. Een geweldige bron. Filmmaker Peter Crins “
door Cristel Collard
Bron: De Limburger

Aan de vooravond van Bevrijdingsdag gaat een bijzondere film in première. De film gaat over de gevolgen van de val van nazi-Duitsland in Midden-Limburg. Maker Peter Crins sprak honderden uren met ooggetuigen en legde hun verhalen vast.
Dankzij het collectief geheugen van ouderen uit de regio kon Peter Crins een historische film maken over een zwarte bladzijde in het dagboek van verscheurd
Midden-Limburg.
Een drieluik over geluk, maar ook diepe ellende tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog.Weert en Stramproy werden bevrijd op 22 september 1944. De stofwolken trokken er langzaam op. De Duitsers sloegen op de vlucht en trokken het kanaal over richting Duitsland. Ze bliezen de bruggen op om de geallieerden van het lijf te houden. Terwijl Weert en Stramproy de bevrijding vierden, begon de ellende aan de oostkant van het kanaal.

Dáár gingen de Duitsers zich hergroeperen. Dáár was de bevolking getuige van de laatste stuiptrekkingen van een verslagen leger.

 

Peter Crins kent de verhalen en wil ze graag delen. Verhalen van ‘gewone’ mensen uit de regio afgezet tegen de grote geschiedenis. Hij sprak tientallen ouderen over die tijd. Resultaat: 350 uur interview op film. „Ik heb één man maar liefst dertig uur geïnterviewd. Thjeu Jonckers uit Nederweert.

 

Een topverteller. Hij is 106 jaar geworden en wist zich nog zo veel te herinneren. Een geweldige bron.”
Op basis van de verhalen, maakte Crins meerdere films. Zijn laatste ging over boerderij De Meijsbergh in Hunsel van zijn opa, een doorslaand succes. De film kwam in oktober uit. „Tja, dan vragen mensen meteen: wanneer komt de volgende uit? Dat heeft me aan het denken gezet. Ik wilde graag iets maken uit de tijd van net vóór de bevrijding.” Crins ging aan de slag. Hij hoefde niet bij nul te beginnen. In 2004 maakte hij samen met Peter Hermans de documentaire ‘Deportatie in het zicht van de bevrijding’. Een document over tweeduizend mannen die op 8 oktober 1944 door de bezetter in vee wagons werden gedeporteerd. Een pijnlijk moment in de Midden-Limburgse geschiedenis.
In Weert en Stramproy vierden ze feest. Maar aan de andere kant van het kanaal was het doffe ellende. De Duitsers sloegen nog één keer om zich heen. Leveroy haalde als westfront zelfs de voorpagina van de kranten in Engeland.
Een vreselijke tijd met als dieptepunt de deportatie. Crins: „In 2004 heb ik samen met Peter Hermans een film gemaakt over deze gebeurtenis.
Die film is nooit aan het grote publiek getoond. Vandaar dat hij nu onderdeel uitmaakt van het drieluik. Het is het laatste gedeelte.”
Het drieluik start met een verslag van de bevrijding van Weert en Stramproy. Crins laat historische beelden zien van Duitsers die op 22 september 1944 Stramproy en Weert verlaten. Ze nemen alles mee wat ze van pas komt op hun vlucht. Paarden zijn geliefd en worden van de inwoners afgenomen.

De Weerter en Stramproyer bevolking probeert er het beste van te maken. Geen paarden, dan worden koeien voor de wagen gespannen.

 

Een succes wordt dat niet. Van dit tafereel heeft de filmmaker beelden gevonden. Het tweede deel is de ‘proloog’. Beelden en foto’s uit heel Limburg komen langs.We zien het verhaal van een meisje dat haar vriend verliest. Hij was lid van de ondergrondse en ging kijken bij het kanaal om te zien hoe het de Duitsers verging. Hij sneuvelde.

 

Het meisje is al lang een dame op leeftijd geworden die voor de camera herinneringen ophaalt aan die tijd. Als ze vertelt, ziet de kijker beelden van de indrukwekkende begrafenisstoet. Een ander fragment: beelden van NSB-ers die worden opgepakt en vrouwen uit Weert die worden kaalgeschoren.
Het gaat er niet voorzichtig aan toe.
Maar ook een tegengeluid uit die tijd. „Wij zijn toch zelf geen Duitsers.

Laten we rustig blijven.” Weert en Stramproy werden op 22 september 1944 bevrijd.  Dit gebeurde tijdens operatie Market Garden. Market Garden was voor Nederland de belangrijkste operatie uit de Tweede Wereldoorlog.

 

Het was voor de geallieerden en Nederland grotendeels een mislukking doordat de laatste brug net een brug te ver was en het westen van Nederland te maken kreeg met de hongerwinter. De plaatsen aan de oostkant van het kanaal werden bevrijd vanaf 14 november 1944. Peter Crins: ‘Voor vijftig jaar bevrijding in 1995 ontstond het idee om oudere mensen iets te laten vertellen over de oorlog in Leveroy. Maar dat werkt niet op zo’n podium. Dat is toch moeilijk.
Maar het verhaal moest verteld worden. Toen ben ik mensen gaan filmen uit het gebied Roermond, Weert en het grensgebied. Ik heb prachtige, plaatselijke verhalen gehoord.”

Het drieluik gaat morgenavond om 19.30 uur in première in bioscoop Gotcha in Weert.

De film wordt nog vier keer herhaald. Voor meer informatie: www.gotcha-weert.nl.

Tags: